Sprawozdanie z prac Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych w roku 2002 - Międzyresortowy Zespół do spraw Mniejszości Narodowych - Mniejszości Narodowe i Etniczne

Mniejszości Narodowe i Etniczne

Nawigacja

Obecna strona jest wersją archiwalną. Aktualny Serwis Języków mniejszościowych oraz języka regionalnego, a także Mniejszości Narodowych i Etnicznych dostępny jest pod adresem: https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne

Międzyresortowy Zespół do spraw Mniejszości Narodowych

Warszawa, 3 marca 2003 r.

Sprawozdanie z działalności Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych
w 2002 roku

Zespół ds. Mniejszości Narodowych

Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych został powołany zarządzeniem nr 15 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2002 roku w sprawie utworzenia Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych, zastępując oraz przejmując sprawy prowadzone przez Międzyresortowy Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych, powołany uchwałą nr 49 Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1997 r.

W skład Zespołu wchodzą:

Przewodniczący: Pan Zenon Kosiniak-Kamysz
podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji

Wiceprzewodniczący: Pan Maciej Klimczak
podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury

Sekretarz Zespołu: Pani Danuta Głowacka-Mazur
zastępca dyrektora Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji

Członkowie: Pan Piotr Stachańczyk
prezes Urzędu ds. Repatriacji i Cudzoziemców

Pan Sławomir Dąbrowa
podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych

Pani Lucyna Nowak
zastępca dyrektora Departamentu Statystyki Społecznej w Głównym Urzędzie Statystycznym

Pani Grażyna Żywiecka
zastępca dyrektora Departamentu Finansowania Bezpieczeństwa Państwa w Ministerstwie Finansów

Pan Adam Burkiewicz
naczelnik Wydziału IV Departamentu Legislacyjno-Prawnego w Ministerstwie Sprawiedliwości

Pani Grażyna Płoszajska
główny specjalista w Departamencie Kształcenia Ogólnego, Specjalnego i Profilaktyki Społecznej w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu

Pani Henryka Odachowska
główny specjalista Departamentu Polityki Rynku Pracy w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

Pan Filip Jasiński
starszy specjalista w Departamencie Polityki Integracyjnej w Urzędzie Komitetu Integracji Europejskiej

Pani Katarzyna Stróżyńska
specjalista w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa

I posiedzenie Zespołu odbyło się w dniu 25 marca 2002 r. i poświęcone było: przyjęciu regulaminu Zespołu, zatwierdzeniu harmonogramu prac Zespołu w 2002 r., Raportowi dla Sekretarza Generalnego Rady Europy z realizacji przez Rzeczpospolitą Polską postanowień Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych oraz narodowemu spisowi powszechnemu ludności i mieszkań.
Podczas posiedzenia przedstawiciel Głównego Urzędu Statystycznego szczegółowo opisał działania GUS związane z przygotowaniem spisu powszechnego.
Kolejną sprawą omawianą podczas posiedzenia był Raport dla Sekretarza Generalnego Rady Europy z realizacji przez Rzeczpospolitą Polską postanowień Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Przedstawiciel Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował, że po przeprowadzeniu uzgodnień międzyresortowych większość sugerowanych uwag i wniosków została wprowadzona do treści Raportu. Zwrócił uwagę, że nieuwzględnione uwagi dotyczyły przede wszystkim postulatów organizacji mniejszości narodowych, których z przyczyn formalnych nie można było umieścić w Raporcie. Ostateczna wersja Raportu została przyjęta przez Radę Ministrów na posiedzeniu w dniu 28 maja 2002 r., a w dniu 10 lipca 2002 r. - po przetłumaczeniu na język angielski - Raport został oficjalnie przekazany Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy. Przyjęcie Raportu przez Radę Ministrów nie zakończyło otwartej dyskusji prowadzonej na temat tego dokumentu z mniejszościami narodowymi i etnicznymi.
To właśnie z uwagi na nią oraz na fakt, że nie wszystkie uwagi zgłoszone przez organizacje mniejszości narodowych i etnicznych udało się uwzględnić - przygotowano Aneks do Raportu, zawierający te uwagi, których nie można było odnieść do poszczególnych artykułów Konwencji oraz te, które były zbyt szczegółowe lub miały charakter postulatywny. Do Aneksu włączony został również protokół ze spotkania na temat Raportu z przedstawicielami wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, zorganizowanego w dniu 3 września 2002 r. w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W dniu 20 grudnia 2002 r. przekazano Aneks Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy.

II posiedzenie Zespołu, które odbyło się w dniu 25 kwietnia 2002 r., poświęcono problemom ormiańskiej i rosyjskiej mniejszości narodowej oraz karaimskiej i tatarskiej mniejszości etnicznej. Dyskusja toczyła się wokół kilku kwestii zaproponowanych przez przedstawicieli mniejszości: kultury, szkolnictwa, zwrotu mienia, środków na inwestycje służące podtrzymaniu tożsamości mniejszości narodowych i etnicznych.
W trakcie posiedzenia przedstawiciele mniejszości karaimskiej zaapelowali o pomoc w przeprowadzeniu niezbędnych prac konserwatorskich i remontowych na cmentarzu karaimskim. Warszawski cmentarz jest jedynym materialnym zabytkiem kultury karaimskiej w Polsce. Przewodniczący Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych zobowiązał się do wystosowania pisma do władz dzielnicy Warszawa - Wola w sprawie uporządkowania cmentarza.
W efekcie, w dniu 17 maja 2002 r., pismo w tej sprawie zostało skierowane do Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy Wojciecha Kozaka. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy przekazał sprawę, zgodnie z kompetencjami, do Burmistrza Gminy Warszawa-Centrum. Pismem z dnia 31 lipca 2002 r. Przewodniczący Zespołu został poinformowany, że uzyskanie środków na prace remontowe na cmentarzu wymaga złożenia wniosku o udzielenie dotacji z budżetu Gminy Warszawa - Centrum. Informacja ta została przekazana przedstawicielom Związku Karaimów Polskich.
Kolejnym problemem poruszonym na spotkaniu była organizacja spotkań i zjazdów karaimskich, których celem jest przede wszystkim wprowadzenie młodego pokolenia w historię i religię karaimską, a także podtrzymanie więzi etnicznych. Przedstawiciel mniejszości karaimskiej poinformował, że jesienią 2003 r. środowisko Karaimów chciałoby zorganizować takie spotkanie w Polsce, jednak nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na ten cel. W toku dyskusji przewodniczący Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych zadeklarował pomoc przy organizowaniu zjazdu karaimskiego.
W trakcie posiedzenia przedstawiciel mniejszości ormiańskiej poinformował, że jednym z głównych problemów Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego jest brak lokalu w Krakowie. Pełnomocnik Wojewody Małopolskiego do Spraw Mniejszości Narodowych poinformował, że wniosek o przyznanie lokalu dla OTK uzyskał pozytywną opinię Komisji Mienia i Komisji Kultury. Pod względem formalnym sprawa została zakończona. Następnym krokiem będzie wybór lokalu przez OTK, z kilku pomieszczeń zaproponowanych przez Zarząd Miasta do wynajęcia na zasadach niekomercyjnych.
Poruszono także kwestię legalizacji pobytu w Polsce obywateli Armenii. W toku dyskusji ustalono, że kwestie związane z emigracją wykraczają poza kompetencje Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych. W związku z powyższym przewodniczący Zespołu zadeklarował, że kwestie związane z emigracją ormiańską do Polski poruszy podczas rozmowy z prezesem Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców.
Kolejną sprawą omawianą podczas posiedzenia było finansowanie działalności wydawniczej mniejszości przez Ministerstwo Kultury. Przedstawiciel Ministerstwa Kultury poinformował, że na spotkaniu w Ministerstwie Kultury, które odbyło się w dniu 18 marca 2002 r. potwierdzono, że do końca czerwca wszystkie umowy na czasopisma mniejszości narodowych i etnicznych zostaną aneksowane, co oznacza możliwość uzyskania większych środków na ich wydawanie.
Wypowiadając się na temat restytucji mienia utraconego przez Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno - Oświatowe oraz problemów lokalowych tej organizacji wicewojewoda podlaski poinformował, że władze wojewódzkie nie dysponują odpowiednimi dokumentami by stwierdzić, że działające współcześnie Stowarzyszenie jest prawnym spadkobiercą historycznych organizacji rosyjskich. W związku z powyższym wicewojewoda zwrócił się do władz Stowarzyszenia z propozycją zgłoszenia roszczeń popartych odpowiednimi dokumentami. Natomiast sekretarz Miasta Białegostoku zaproponował zwrócenie się z formalną prośbą do Zarządu Miasta o przyznanie lokalu dla Stowarzyszenia. Jednocześnie zachęcił do skorzystania z dotacji budżetu Miasta, w którym na rok 2002 przewidziano kwotę 55 000 PLN na wsparcie inicjatyw mniejszości narodowych i etnicznych.
Przedstawiciele mniejszości rosyjskiej zwrócili uwagę na konieczność podjęcia działań w celu uruchomienie zajęć języka rosyjskiego, jako języka ojczystego. Przedstawiciel Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu zaznaczył, że byłoby to możliwe na wniosek grupy zainteresowanych oraz wiązałoby się z opracowaniem nowych programów nauczania w oparciu o Podstawę programową języków mniejszości narodowych i grup etnicznych.
Przedstawiciel Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa nawiązując do postulatu w sprawie cmentarzy żołnierzy rosyjskich poległych podczas I wojny światowej i wojen napoleońskich w Polsce zaproponował, aby przedstawiciele RSKO zgłosili się do Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o odnowienie wskazanej mogiły lub cmentarza.
Dyskutując na temat zwrotu majątku Kościoła staroobrzędowego dyrektor Departamentu Wyznań w MSWiA poinformował, że znowelizowana w 1997 r. ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, stworzyła kościołom możliwość dochodzenia swoich roszczeń. Termin nadsyłania wniosków upłynął w dniu 31 grudnia 1999 r. Kościół staroobrzędowy z tej możliwości jednak nie skorzystał. Dodał, że trwają prace nad przygotowaniem projektu nowelizacji ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, w którym przewiduje się przywrócenie terminu składania wniosków dotyczących zwrotu majątków kościelnych osób prawnych.
Kolejną sprawą poruszaną podczas spotkania była kwestia remontu meczetów w Bohonikach i Kruszynianach. Dyrektor Departamentu Wyznań MSWiA potwierdził, że istnieje możliwość przyznania na ten cel dotacji z Funduszu Kościelnego. Warunkiem udzielenia dotacji jest złożenie wniosku. Potwierdził również, że dobiegają końca prace nad nowelizacją ustawy o stosunku Państwa Polskiego do Muzułmańskiego Związku Religijnego.
W kwestii siedziby Związku Tatarów w Gdańsku kierownik Referatu Lokali w Urzędzie Miejskim w Gdańsku potwierdził wolę władz samorządowych przyznania siedziby dla Związku Tatarów Polskich. Wniosek Związku Tatarów Polskich o przyznanie lokalu, złożony do Prezydenta Gdańska, został jednogłośnie poparty przez Komisję Kultury Urzędu Miejskiego.

Na III posiedzeniu Zespołu, które odbyło się w dniu 7 czerwca 2002 r., omawiano projekt ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP oraz sposoby przeciwdziałania dyskryminacji z przyczyn etnicznych.
W trakcie posiedzenia Zespołu Stały Doradca Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP Lech Nijakowski szczegółowo omówił prace Podkomisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia komisyjnego projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP. Zauważył, że novum stanowią przepisy dotyczące praw językowych - przede wszystkim dwujęzycznego nazewnictwa i używania języka ojczystego mniejszości narodowych i etnicznych przed urzędami, co przewiduje, ratyfikowana przez Polskę, Konwencja ramowa Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Sekretarz Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych D. Głowacka-Mazur przedstawiła Stanowisko Rządu do komisyjnego projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP, w którym zostało wyrażone poparcie Rządu dla prac nad projektem ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych. W toku dyskusji nad projektem ustawy stwierdzono, że istnieje potrzeba wprowadzenia kilku zmian do projektu ustawy, polegających m.in. na:
- określeniu katalogu przesłanek koniecznych do spełnienia, aby w danej gminie mógł zostać wprowadzony język mniejszości, jako język pomocniczy oraz dwujęzyczne nazwy,
- modyfikacji zapisów o działalności kulturalnej mniejszości i sposobach jej finansowania, które doprowadziłaby do stworzenia systemu finansowego wspierania działalności kulturalnej mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce,
- wzmocnieniu pozycji Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych,
- wprowadzeniu zapisu gwarantującego produkcję audycji radiowych i telewizyjnych z udziałem przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych w ich językach ojczystych.
Poseł Eugeniusz Czykwin zobowiązał się przekazać Przewodniczącemu Podkomisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia komisyjnego projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP sugestie i postulaty zgłoszone na posiedzeniu Zespołu.


IV posiedzenie Zespołu odbyło się w dniu 16 września 2002 r. i poświęcone zostało problemowi przeciwdziałania dyskryminacji z przyczyn etnicznych.
W trakcie posiedzenia omówiono m.in. działania podejmowane przez Radę Europy i Unię Europejską na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji, antysemityzmowi i ksenofobii, ustawodawstwo wewnętrzne dotyczące zakazu dyskryminacji i praktykę działań antydyskryminacyjnych w Polsce oraz rolę Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn w przeciwdziałaniu dyskryminacji, w świetle rozporządzenia z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn.
Podczas omawiania działalności Rady Europy przedstawiciel Biura Rady Europy w Polsce przedstawił działalność Komisji Przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI), która odgrywa kluczową rolę, w ramach Rady Europy, w działaniach na rzecz zwalczania dyskryminacji i ksenofobii oraz katalog konwencji, dotyczących tej tematyki, przyjętych w ramach Rady Europy.
Podczas dyskusji na temat działalności Unii Europejskiej na rzecz zwalczania dyskryminacji przedstawiciel UKIE poinformował, że najważniejsze działania, jakie czekają kraje kandydujące do członkostwa w UE, wynikające z konieczności dostosowywania prawa do wymogów acquis communantaire, dotyczą wdrażania zaleceń zawartych w dyrektywach: NR 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 roku w sprawie ustanowienia ogólnych ram równego traktowania przy zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu oraz NR 2000/43/WE z 29 czerwca 2000 roku w sprawie wdrożenia zasady równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne. W celu realizacji zaleceń wynikających z dyrektywy nr 2000/43/WE zostały poszerzone zadania Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn. Obok odpowiedzialności za realizację polityki rządu w zakresie równego statusu kobiet i mężczyzn, stał się on również odpowiedzialny za przygotowanie utworzenia urzędu do spraw przeciwdziałania dyskryminacji z powodu rasy, pochodzenia etnicznego, religii i przekonań, wieku oraz orientacji seksualnej, w tym za opracowanie harmonogramu prac związanych z utworzeniem urzędu oraz opracowanie projektów aktów prawnych dotyczących funkcjonowania tego urzędu.
Przedstawiciel MSWiA poinformował, że w celu monitorowania przypadków przestępstw na tle etnicznym, na posiedzeniu Międzyresortowego Zespołu ds. Mniejszości Narodowych, które odbyło się w dniu 1 marca 2000 r., uzgodniono z przedstawicielami Komendy Głównej Policji, że informacje o tego typu przestępstwach będą przekazywane co miesiąc sekretarzowi Zespołu. Raporty te uwzględniają przede wszystkim przestępstwa popełnione wobec osób pochodzenia romskiego, jako najbardziej narażonych na ataki o charakterze narodowościowym. Przedstawiciel Policji poinformował, że w kwietniu 2002 r. Komendant Główny przypomniał komendantom wojewódzkim o potrzebie ścisłego przestrzegania wytycznych, dotyczących monitorowania przestępstw, w których pokrzywdzeni są Romowie. W tym samym piśmie podkreślił także konieczność monitorowania incydentów na tle narodowościowym, etnicznym, rasowym i wyznaniowym w odniesieniu do wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych.
Uczestnicy posiedzenia uznali za wskazane przygotowanie Projektu planu działania na rzecz zwalczania dyskryminacji po utworzeniu urzędu do spraw przeciwdziałania dyskryminacji. Natomiast MSWiA zaproponowało przygotowanie tej części Projektu, która będzie poświęcona dyskryminacji na tle etnicznym.

V posiedzenie Zespołu odbyło się w dniu 30 września 2002 r. i poświęcone zostało dostępowi mniejszości narodowych i etnicznych do mediów publicznych. Podczas posiedzenia omawiano m.in. postulaty dotyczące umieszczenia odpowiednich zapisów w ustawie o radiofonii i telewizji oraz ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP. Uznano, że ustawy te powinny definiować audycje o mniejszościach i dla mniejszości, gwarantować emisję i finansowanie programów mniejszości narodowych i etnicznych oraz udział mniejszości narodowych i etnicznych w pracach nad programem i w gremiach decyzyjnych oddziałów regionalnych radia i telewizji. Przewodniczący Zespołu zobowiązał się wystosować pisma do przewodniczącego Podkomisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia komisyjnego projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP oraz przewodniczącego Komisji Kultury i Środków Przekazu Sejmu RP z informacją o postulacie przedstawicieli mniejszości, aby w projekcie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz ustawie o radiofonii i telewizji umieścić przepis nakładający na media publiczne obowiązek emisji audycji w językach ojczystych mniejszości narodowych i etnicznych. Obydwa pisma w tej sprawie zostały wystosowane w dniu 11 grudnia 2002 r.
Kolejnymi sprawami omawianymi podczas posiedzenia były kwestie związane z dostępnością audycji dla mniejszości, a w szczególności zasięgiem terytorialnym audycji skierowanych do mniejszości oraz czasem nadawania tych audycji.
W toku dyskusji uznano, że istnieje potrzeba stworzenia jasnego schematu finansowania przez ośrodki radiowe i terenowe TVP programów mniejszości narodowych i etnicznych. W celu przybliżenia przedstawicielom mniejszości narodowych i etnicznych zasad podziału środków z wpływów abonamentowych na finansowanie audycji dla mniejszości narodowych i etnicznych w dniu 24 stycznia 2002 r. została rozesłana informacja w tej sprawie, przygotowana przez Biuro Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.
Podczas spotkania przedstawiciele mniejszości niemieckiej zwrócili uwagę na problemy związane z uruchomieniem własnej rozgłośni radiowej na terenie województwa opolskiego, informując, że wystosowali pismo w tej sprawie do KRRiT. Członkowie Zespołu przyjęli tę inicjatywę z zainteresowaniem i życzliwością. W dniu 12 grudnia 2002 r. Przewodniczący Zespołu wystosował pismo do przewodniczącego KRRiT Juliusza Brauna z prośbą o informacje na temat działań KRRiT, podjętych w sprawie przyznania częstotliwości dla mniejszości niemieckiej oraz postulatu dotyczącego udziału reprezentantów mniejszości narodowych w radach programowych radiofonii i telewizji, w trakcie powoływania nowych rad programowych w 2003 r.
Podczas posiedzenia Zespołu uznano, że istnieje potrzeba stworzenia modelu audycji adresowanych i realizowanych przez przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych. Pojawiła się propozycja, aby model takiej audycji powstał w OTVP w Białymstoku. W trakcie dyskusji uzgodniono, że zostanie zorganizowane spotkanie w tej sprawie. W spotkaniu wezmą udział m.in.: dyrektor OTVP w Białymstoku J. Popiołek, przedstawiciele KRRiT, MSWiA, Rady Mediów Elektronicznych Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. W związku z powyższym przewodniczący Rady Mediów Elektronicznych Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz dyrektor OTVP w Białymstoku zobowiązali się do przygotowania i przedstawienia, na planowanym spotkaniu poświęconym modelowi audycji adresowanych i realizowanych przez przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych, konkretnych rozwiązań dotyczących m.in.: zwiększenia zasięgu odbioru audycji dla mniejszości, ułatwienia dostępu do kamer i profesjonalnego sprzętu, jasnego schematu finansowania audycji dla mniejszości, przy uwzględnieniu obecnie istniejących możliwości prawnych.
Dyrektor OTVP w Białymstoku J. Popiołek zobowiązał się również do zorganizowania cyklu spotkań z przedstawicielami mniejszości narodowych i etnicznych, których audycje emitowane są na antenie OTVP w Białymstoku, w celu omówienia zasad dalszej współpracy i wyjaśnienia wszystkich kwestii budzących wątpliwości. Zobowiązanie to zostało zrealizowane.
Podczas spotkania przedstawiciele mniejszości zwrócili uwagę, że programy radiowe i telewizyjne często przedstawiają stereotypowy wizerunek mniejszości w mediach, co prowadzi do utrwalania negatywnych stereotypów w społeczeństwie. W związku z powyższym Dział Badań i Analiz Medialnych TVP zobowiązał się do przeprowadzenia badania na temat odbioru programów dla mniejszości narodowych i etnicznych.
Na posiedzeniu Zespołu przyjęto uchwałę nr 2, na podstawie której powołano Podzespół do Spraw Romskich.

VI posiedzenie Zespołu odbyło się w dniu 30 października 2002 r. i poświęcone zostało problemom czeskiej i słowackiej mniejszości narodowej. Dyskusja toczyła się wokół kilku działów tematycznych zaproponowanych przez przedstawicieli mniejszości: kultury, edukacji, finansowania inwestycji służących podtrzymaniu tożsamości kulturowej mniejszości narodowych, obecności mniejszości słowackiej na Spiszu i Orawie w działalności lokalnych muzeów oraz udziału przedstawicieli mniejszości słowackiej w radach programowych tych muzeów, możliwości wspierania działalności mniejszości słowackiej ze środków Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Małopolskiego Urzędu Marszałkowskiego.
W trakcie posiedzenia przedstawiciele mniejszości słowackiej szczegółowo przedstawili działania Towarzystwa Słowaków w Polsce zmierzające do uzyskania środków finansowych na dokończenie budowy Domu Kultury Słowackiej w Kacwinie. Poinformowali, że pisma z prośbą o przyznanie dotacji na dokończenie tej inwestycji zostały skierowane m.in. do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Wojewody Małopolskiego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, Ministerstwa Kultury, Kancelarii Prezydenta RP. Jedynie ostatnia instytucja przekazała na ten cel kwotę 5 000 złotych. W toku dyskusji ponownie potwierdzono konieczność stworzenia stałego mechanizmu pozwalającego finansować inwestycje służące podtrzymaniu tożsamości kulturowej mniejszości narodowych. W związku z powyższym ustalono, że Ministerstwo Finansów zorganizuje, w pierwszym kwartale 2003 r. spotkanie z udziałem przedstawicieli MSWiA, w celu wypracowania mechanizmu umożliwiającego finansowanie inwestycji służących podtrzymywaniu tożsamości mniejszości narodowych i etnicznych.
Przedstawiciele mniejszości słowackiej poruszyli kwestię związaną z nieprawidłowościami, które miały miejsce podczas przeprowadzania spisu powszechnego. Podczas dyskusji potwierdzono wagę przeprowadzonego spisu. Jednocześnie uznano, że jego wyniki nie odzwierciedlą w pełni rzeczywistej liczebności i rozmieszczenia mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. W związku z powyższym sekretarz Zespołu zasugerowała, aby Główny Urząd Statystyczny przy podawaniu wyników spisu powszechnego, dotyczących liczebności i rozmieszczenia mniejszości narodowych w Polsce, poinformował jakim błędem statystycznym obciążone są te dane. Przedstawiciele Głównego Urzędu Statystycznego, we współpracy z przedstawicielami MSWiA, zobowiązali się również do przygotowania dokumentu analizującego spis powszechny w 2002 r., w części obejmującej pytania o narodowość i język. Dokument ten zawierałby także wskazówki i sugestie, jak przygotować spis powszechny w przyszłości, aby uniknąć powtarzania błędów.
Kolejną sprawą omawianą podczas posiedzenia były dotacje Ministerstwa Kultury na działalność wydawniczą Towarzystwa Słowaków w Polsce. W toku dyskusji dyrektor Departamentu Kultury Mniejszości Narodowych w Ministerstwie Kultury Krzysztof Cwetsch złożył deklarację, że Ministerstwo Kultury rozważy możliwość znalezienia jeszcze w 2002 roku środków na dotację wspierającą wydawanie czasopisma Život. W efekcie Ministerstwo Kultury udzieliło Towarzystwu Słowaków w Polsce dodatkowego wsparcia finansowego w kwocie 7 484 PLN.
Podczas dyskusji na temat oświaty przedstawiciel MENiS poinformował, że w 2002 r. Towarzystwo Słowaków zgłosiło dwa wnioski o dofinansowanie wyjazdów młodzieży. Z powodu braku środków pierwszy wniosek został rozpatrzony negatywnie, na drugi natomiast została przekazana kwota 10 000 PLN. W kwestii powołania metodyka języka słowackiego przedstawiciel MENiS zasugerował złożenie wniosku o powołanie metodyka do organu prowadzącego szkołę lub placówkę oraz do organu prowadzącego wojewódzką placówkę doskonalenia nauczycieli w Krakowie. MENiS oraz MSWiA zobowiązały się udzielić wsparcia w działaniach na rzecz powołania metodyka.
W dniu 17 stycznia 2002 r. przewodniczący Zespołu skierował pismo do małopolskiego kuratora oświaty z prośbą o podjęcie działań zmierzających do powołania metodyka języka słowackiego. W efekcie pismem z dnia 9 stycznia 2003 r. małopolski kurator oświaty zwrócił się z prośbą do dyrektora Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli o rozważenie możliwości zatrudnienia doradcy metodycznego dla nauczycieli języka słowackiego. Jednocześnie kurator małopolski poprosił Towarzystwo Słowaków w Polsce o rekomendację konkretnej osoby na to stanowisko.
W trakcie omawiania obecności mniejszości słowackiej na Spiszu i Orawie w działalności lokalnych muzeów, udziału przedstawicieli mniejszości słowackiej w radach programowych tych muzeów, możliwości powołania metodyka oraz doskonalenia nauczycieli języka słowackiego uznano, że rozwiązanie tych problemów znajduje się obecnie w kompetencjach władz samorządowych. Pełnomocnik Wojewody Małopolskiego ds. Mniejszości Narodowych Artur Paszko zobowiązał się do pomocy w zorganizowaniu spotkań roboczych pomiędzy Towarzystwem Słowaków w Polsce i władzami samorządowymi województwa małopolskiego w celu rozwiązania powyższych kwestii.

W ramach Zespołu funkcjonuje Podzespół ds. Edukacji Mniejszości Narodowych.
W 2002 r. odbyły się dwa posiedzenia Podzespołu ds. Edukacji Mniejszości, poświęcone:
- w dniu 24 maja 2002 r, w Warszawie realizacji programu asystentów romskich,
- w dniu 11 grudnia 2002 r. w Sejnach realizacji Strategii rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce.

Najważniejsze kwestie dyskutowane podczas posiedzeń Podzespołu ds. Edukacji Mniejszości Narodowych oraz rezultaty podjętych działań

1. Ocena realizacji i efektów programu asystentów romskich prowadzonego w ramach Pilotażowego rządowego programu na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001 – 2001
Zgodnie uznano, że program asystentów romskich prowadzony w ramach Pilotażowego rządowego programu na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001 – 2003, jest sukcesem. Zdecydowanie poprawiła się frekwencja, przygotowanie uczniów do lekcji, poprawiła się klasyfikacja - większość uczniów była klasyfikowana pozytywnie. Poprawiła się także komunikacja między nauczycielami, uczniami romskimi oraz ich rodzicami.

2. System finansowania pracy asystentów romskich w ramach Programu
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu Włodzimierz Paszyński zadeklarował sfinansowanie przez MENiS pracy asystentów romskich oraz częściowe finansowanie zakupu podręczników i pomocy szkolnych.

3. Formalne możliwości i ograniczenia związane z zatrudnianiem asystentów romskich
Na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej i religijnej uczniów należących do mniejszości narodowych i grup etnicznych oraz rozporządzenia z dnia 28 grudnia 2002 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2003 możliwe jest wpisanie programu asystentów romskich w ogólny system oświaty oraz zwiększenie do 20% lub 50% subwencji dla szkół, w których uczą się dzieci i młodzież romska.

4. Model finansowania pracy asystentów romskich
Program asystentów romskich będzie rozszerzany poza województwo małopolskie przy poparciu MENiS.

5. Wysokość części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego przeznaczonej na szkolnictwo mniejszości narodowych

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 grudnia 2002 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2003 organy prowadzące szkoły dla mniejszości narodowych (jednostki samorządu terytorialnego) otrzymują z budżetu państwa subwencję na zadania oświatowe, zwiększoną o 20% dla większych szkół mniejszości narodowych oraz o 50% dla szkół, w których liczba uczniów nie przekracza wymaganego kryterium 7 uczniów w klasie. W roku 2002 waga 50% dotyczyła jedynie tych szkół, w których język mniejszości był językiem wykładowym, natomiast rozporządzenie na rok 2003 przewiduje rozszerzenie wagi zwiększającej subwencję o 50% na wszystkie rodzaje małych szkół prowadzących:
- nauczanie w języku mniejszości w szkołach, w których język ten jest wykładowym,
- nauczanie dwujęzyczne w dwóch równorzędnych językach: języku polskim i języku mniejszości narodowej,
- nauczanie języka mniejszości jako przedmiotu dodatkowego,
- nauczanie języka mniejszości narodowej w zespołach międzyszkolnych (w przypadkach, gdy w poszczególnych szkołach zgłosi się zbyt mała liczba zainteresowanych).

6. Sieć i baza szkolna
Zgodnie z zapisami Strategii rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce, po przeprowadzeniu analizy sieci szkolnej, tendencji demograficznych oraz zasad finansowania oświaty, wskazano na konieczność reorganizacji sieci szkolnej, w szczególności w gminie Sejny. Reorganizacja sieci placówek szkolnych powinna mieć na celu przede wszystkim doprowadzenie do ich koncentracji w mieście Sejny. Wskazano również na konieczność znalezienia pomieszczeń dla liceum w Puńsku.
W sprawie reorganizacji sieci szkolnej w mieście Sejny Fundacja „Seina” podjęła działania zmierzające do utworzenia centrum oświaty - w którym mieściłyby się zarówno szkoła podstawowa, jak i gimnazjum - z litewskim językiem nauczania. Obecnie działania koncentrują się wokół terenu wskazanego przez burmistrza Sejn, położonego przy skrzyżowaniu ulic Wojska Polskiego i Zawadzkiego. Wskazany teren obejmuje między innymi działki (491/2 oraz 492/2) stanowiące własność prywatną. Zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Sejny teren ten został określony jako "rezerwa terenu pod budowę szkoły podstawowej".
Przedstawiciele Wspólnoty Litwinów w Polsce, burmistrz miasta Sejny oraz wójt gminy Sejny zobowiązali się do przeprowadzenia negocjacji z właścicielami działek w sprawie ich sprzedaży.
Natomiast w celu znalezienia dodatkowych pomieszczeń dla liceum w Puńsku został przygotowany projekt Dobudowy budynku Zespołu Szkół Ogólnokształcących z Litewskim Językiem Nauczania w Puńsku do istniejącego budynku Zespołu Szkół w Puńsku. W dniu 16 października 2002 r. starosta powiatu sejneńskiego przekazał ten projekt do MENiS z prośbą o ujęcie tego zadania jako inwestycji oświatowej do realizacji w 2003 r. Kosztorys inwestycji opiewa na sumę około 5 mln PLN.
Projekt został poparty przez przewodniczącego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych, wojewodę podlaskiego, podlaskiego kuratora oświaty oraz władze samorządowe gminy Puńsk.

7. Wspomaganie szkół w realizacji ich statutowych działań

Plany wydawnicze
W 2002 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu wydało 6 pozycji uzgodnionych ze środowiskiem litewskim. Przedstawiciel MENiS poinformował o dodatkowych środkach, które wystarczą na wydanie ponadplanowo jeszcze jednej pozycji edukacyjnej dla mniejszości litewskiej.

Programy nauczania
W 2001 roku do MENiS zgłoszono 5 programów, które zostały zaopiniowane przez rzeczoznawców, a recenzje zostały przekazane autorom. Z tych 5 programów autorskich w 2002 r. jedynie Program nauczania historii Litwy dla II etapu edukacyjnego uzyskał decyzję dopuszczenia do użytku szkolnego. Procedura dopuszczenia do użytku szkolnego pozostałych programów nie została jeszcze zakończona - MENiS nadal oczekuje na ustosunkowanie się autorów programów wywodzących się ze środowisk mniejszości litewskiej do przekazanych im opinii recenzentów. W budżecie MENiS zapewniono środki na sfinansowanie programów. Mogą być one jednak uruchomione dopiero po uzyskaniu decyzji ministra edukacji narodowej i sportu o dopuszczeniu programów nauczania do użytku szkolnego.
Podlaski kurator oświaty zobowiązał się zorganizować, w terminie do dnia 31 stycznia 2003 r., spotkanie poświęcone programom nauczania i zasadom ich konstruowania.

Lista rzeczoznawców
W MENiS przygotowywane są obecnie dwie listy: wykaz rzeczoznawców uprawnionych do opiniowania podręczników oraz wykaz rzeczoznawców uprawnionych do recenzowania programów. Na liście rzeczoznawców opiniujących podręczniki znajduje się siedmiu rzeczoznawców. W celu uzupełnienia listy recenzentów opiniujących programy, MENiS zwróciło się do recenzentów (z listy podręcznikowej) z pytaniem o zgodę na umieszczenie ich na nowej liście recenzentów programów. MENiS obiecało również rozważenie nadesłanych kandydatur, posiadających rekomendacje stowarzyszeń mniejszości litewskiej.
Doradcy metodyczni języka litewskiego
Dzięki porozumieniu władz samorządowych w październiku 2001 r. został powołany doradca metodyczny języka litewskiego, zatrudniony w Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Suwałkach. Zatrudniony jest na umowę zlecenie. Podlaski kurator oświaty podjął działania zmierzające do zatrudnienia go na podstawie umowy o pracę.

8. Sprawdziany i egzaminy
W wyniku wprowadzenia sprawdzianów po szkole podstawowej i egzaminów po gimnazjum, przedstawiciele mniejszości litewskiej w Polsce wystosowali postulat organizowania sprawdzianów i egzaminów w języku litewskim. Propozycja ta została zapisana w Strategii rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce.
Ostatecznie podstawa prawna do organizowania sprawdzianów i egzaminów w języku mniejszości narodowych w szkołach, w których jest on językiem wykładowym została wprowadzona z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 września 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych. Uczniowie szkół z nauczaniem w języku litewskim będą mogli przystąpić do sprawdzianu po szkole podstawowej i egzaminu po gimnazjum w języku litewskim od 2005 r. Ustalenie terminu sprawdzianów i egzaminów na 2005 r. spowodowane jest koniecznością wcześniejszego przygotowania niezbędnych materiałów. Zgodnie z przepisami uczeń musi na rok przez terminem sprawdzianu lub egzaminu otrzymać Informator. Obecnie trwają prace nad przygotowaniem takiego Informatora w językach poszczególnych mniejszości narodowych.

W ramach prac Zespołu w dniu 12 listopada 2002 r. w Warszawie odbyło się inauguracyjne posiedzenie Podzespołu do Spraw Romskich, poświęcone omówieniu zakresu działalności Podzespołu oraz przygotowaniom Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce. Na posiedzeniu postanowiono m.in., że:
- Podzespół będzie działał pod przewodnictwem Z. Kosiniaka-Kamysza - przewodniczącego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych, podsekretarza stanu w MSWiA. Zastępcą przewodniczącego będzie przedstawiciel społeczności romskiej, wybrany na kolejnym posiedzeniu Podzespołu. Za obsługę, przygotowanie techniczne posiedzeń i pracy Podzespołu odpowiadać będzie sekretarz Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych, zastępca dyrektora Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych D. Głowacka-Mazur;
- przedstawiciele społeczności romskiej opracują projekt regulaminu Podzespołu, opierając się na zasadzie, że Podzespół jest ciałem opiniodawczo-doradczym, którego zadaniem będzie analiza sytuacji Romów w Polsce, opracowywanie rekomendacji i sugestii dotyczących modelu rozwiązywania problemów na szczeblach rządowym i samorządowym. Regulamin zostanie przyjęty na kolejnym posiedzeniu Podzespołu;
- MSWiA przekaże członkom Zespołu informacje nt środków pomocowych, o które mogą aplikować organizacje romskie.

Przewodniczący Zespołu
Zenon KOSINIAK-KAMYSZ

Kontakt

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Siedziba:
Departament Wyznań Religijnych
oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych
ul. Domaniewska 36/38
02-672 Warszawa
tel. +48 22 60 122 25
e-mail: sekretariat.DWRMNiE@MSWiA.gov.pl

Adres korespondencyjny:
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Departament Wyznań Religijnych
oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych
ul. Batorego 5
02-591 Warszawa