Sprawozdanie z działalności Podzespołu ds. Edukacji Mniejszości Narodowych funkcjonującego w ramach Międzyresortowego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych - Międzyresortowy Zespół do spraw Mniejszości Narodowych - Mniejszości Narodowe i Etniczne

Mniejszości Narodowe i Etniczne

Nawigacja

Obecna strona jest wersją archiwalną. Aktualny Serwis Języków mniejszościowych oraz języka regionalnego, a także Mniejszości Narodowych i Etnicznych dostępny jest pod adresem: https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne

Międzyresortowy Zespół do spraw Mniejszości Narodowych

Sprawozdanie z działalności Podzespołu ds. Edukacji Mniejszości Narodowych funkcjonującego w ramach Międzyresortowego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych

W dniu 21 czerwca 2001 r. podczas posiedzenia Międzyresortowego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych - na podstawie zmiany regulaminu Zespołu, polegającej na dodaniu paragrafu 9 a – powołano Podzespół do Spraw Edukacji Mniejszości Narodowych. Zgodnie z regulaminem, w zależności od potrzeb, nie rzadziej jednak niż raz na pół roku zwoływane były posiedzenia Podzespołu, którym kierowali przewodniczący, wiceprzewodniczący, bądź sekretarz Zespołu. W spotkaniach Podzespołu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, oświatowych, kuratoriów oraz mniejszości narodowych.
W 2001 roku odbyły się następujące posiedzenia Podzespołu ds. Edukacji Mniejszości Narodowych (do dnia 21 czerwca 2001 r, funkcjonującego jako grupa robocza ds. oświaty), poświęcone:

  • 7 lutego i 28 marca 2001 r. w Warszawie zadaniom edukacyjnym w ramach Pilotażowego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001-2003,

  • 25 maja 2001 r. w Sejnach oświacie mniejszości litewskiej,

  • 12 czerwca 2001 r. w Warszawie nauczaniu języka i w języku mniejszości narodowej,

  • 4 października 2001 r. w Warszawie problemom oświaty mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce,

  • 3 grudnia 2001 r. w Warszawie i 18 grudnia 2001 r. w Białymstoku Strategii rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce.

Najważniejsze problemy dyskutowane podczas posiedzeń Podzespołu oraz rezultaty podjętych działań

  1. Wysokość części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego przeznaczonej na szkolnictwo mniejszości narodowych.

  2. Sieć szkolna.

  3. Inwestycje oświatowe.

  4. Opieka metodyczna dla nauczycieli mniejszości narodowych.

  5. Programy nauczania.

  6. Podręczniki.

  7. Nowelizacja przepisów oświatowych.

  8. Szkoły mniejszości narodowych jako szkoły o znaczeniu regionalnym, których organem prowadzącym jest samorząd województwa.

  9. Egzaminy w języku mniejszości narodowych po szkole podstawowej oraz gimnazjum.

  10. Edukacja dzieci romskich (nauczyciele wspomagający, asystenci romscy, nauka w klasach 0, zajęcia wyrównawcze, zakupy podręczników i przyborów szkolnych, szkolenia nauczycieli pracujących z dziećmi romskimi, system stypendialny, edukacja przedszkolna).
    W poszczególnych kwestiach podjęto następujące działania:

1. Wysokość części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego przeznaczonej na szkolnictwo mniejszości narodowych.
W trakcie posiedzeń Podzespołu zgodzono się że subwencja oświatowa – przewidująca dodatkową 20% wagę w szkołach mniejszości narodowych – nie pozwalała na utrzymanie małych szkół. W efekcie podjętych działań w dniu 27 grudnia 2001 r. Minister Edukacji Narodowej i Sportu podpisała rozporządzenie w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej na 2002 r., wprowadzające dodatkową, zwiększoną do 50% wagę w szkołach, w których podstawowym językiem nauczania jest język mniejszości narodowej lub grupy etnicznej, a liczba uczniów w szkole nie przekracza 42. W przypadku szkół posiadających większa liczbę uczniów niż 42 dodatkowa subwencja pozostała na poziomie 20%.

2. Sieć szkolna.
Podczas spotkań Podzespołu przedstawiciele mniejszości litewskiej zwrócili uwagę na potrzebę zracjonalizowania wydatków na oświatę. W efekcie zaproponowali zmiany w sieci szkolnej polegające na centralizacji małych szkół. Podstawowe założenia reorganizacji sieci szkolnej w odniesieniu do szkół litewskich zostały zawarte w Strategii rozwoju oświaty litewskiej w Polsce, i przewidują iż: reorganizacja sieci placówek szkolnych powinna być wynikiem wspólnych ustaleń władz samorządowych, organizacji mniejszości litewskiej i przedstawicieli rodziców, przy współudziale Podlaskiego Kuratora Oświaty, przedstawicieli Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu oraz Międzyresortowego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych. Podjęte kroki mają przede wszystkim doprowadzić do koncentracji szkół z terenu gminy Sejny w mieście Sejny.

3. Inwestycje oświatowe.
Uczestnicy posiedzeń uznali za wskazane utworzenie w budżecie państwa rezerwy celowej na inwestycje oświatowe mniejszości narodowych. Jedną z najistotniejszych pozycji w takiej rezerwie stanowiłyby między innymi koszty: budowy liceum z litewskim językiem nauczania w Puńsku; dokończenia budowy ośrodków edukacji mniejszości ukraińskiej - internatu w Górowie Iławieckim, szkoły podstawowej i gimnazjum w Białym Borze; zadań inwestycyjno-modernizacyjnych w szkołach z dodatkową nauką języka białoruskiego w Dubiczach Cerkiewnych, Dubinach oraz Hajnówce.

4. Opieka metodyczna dla nauczycieli mniejszości narodowych.
Po wprowadzeniu w Polsce w 1999 r. reformy oświaty pojawił się problem braku doradców metodycznych dla szkół mniejszości narodowych W roku 2001, dzięki porozumieniom między jednostkami samorządu terytorialnego, ostatecznie udało się rozwiązać problem opieki metodycznej w przypadku mniejszości litewskiej i białoruskiej. Problem nie został natomiast ostatecznie rozwiązany w przypadku mniejszości ukraińskiej. W województwach dolnośląskim, lubuskim i małopolskim w dalszym ciągu pozostają nieobsadzone stanowiska doradców metodycznych. Według propozycji MENiS środki przeznaczone na opiekę metodyczną powinny zostać wydzielone z ogólnej kwoty subwencji oświatowej stając się „pieniędzmi znaczonymi”. Powinny one zostać podzielone między zainteresowane podmioty: część otrzymają organy prowadzące szkoły, część - dyrektorzy szkół.

5. Programy nauczania.
W wyniku wprowadzenia reformy oświaty uległy zmianie przepisy regulujące dopuszczanie do użytku szkolnego programów. Organem odpowiedzialnym za ten proces jest nadal MENiS, ale ocena merytoryczna należy do Krajowego Ośrodka Recenzentów Programów i Podręczników Szkolnych. Obecnie programy dla szkół podstawowych, zgłoszone przez nauczycieli mniejszości narodowych czekają na stanowisko autorów wobec uwag przesłanych przez recenzentów. Natomiast podstawa programowa dla liceum profilowanego została opublikowana niedawno i w związku z tym nowe projekty nie dotarły jeszcze do MENiS.

6. Podręczniki.
Ze względu na wysokie koszty druku niskonakładowych podręczników dla mniejszości narodowych MENiS wykupuje pełne nakłady i rozsyła je bezpłatnie do szkół. W oparciu o nowe podstawy programowe dla szkół podstawowych i gimnazjów w latach 1999 – 2001 wydano podręczniki dla szkół następujących mniejszości narodowych: 11 podręczników dla mniejszości litewskiej, 5 – dla białoruskiej, 5 – dla słowackiej i 3 – dla ukraińskiej. Plany wydawnicze na rok 2002 zawierają 11 pozycji (w tym: 3 podręczniki dla Białorusinów, 3 – dla Słowaków i 5 – dla Ukraińców).

7. Nowelizacja przepisów oświatowych.
Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu przygotowało następujące projekty rozporządzeń regulujących edukację dzieci i młodzieży należących do mniejszości narodowych i etnicznych:

  • w sprawie warunków i wykonywania zadań umożliwiających podtrzymania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i grup etnicznych,

  • w sprawie sposobu podziału środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli, określenia form doskonalenia zawodowego dofinansowywanych z tych środków oraz szczegółowych kryteriów i trybu ich przyznawania,

  • w sprawie warunków i trybu tworzenia, przekształcania i likwidowania oraz organizacji i sposobu działania placówek doskonalenia nauczycieli,

  • w sprawie warunków i trybu dopuszczenia do użytku szkolnego programów wychowania przedszkolnego, programów nauczania i podręczników oraz zalecenia środków dydaktycznych.

Obecnie projekty te znajdują się w toku uzgodnień międzyresortowych.

8. Szkoły mniejszości narodowych jako szkoły o znaczeniu regionalnym, których organem prowadzącym jest samorząd województwa.
W celu rozwiązania problemu statusu majątkowego szkół ukraińskich przedstawiciele mniejszości ukraińskiej zaproponowali wpisanie szkół własnej mniejszości do załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia wykazu szkół i placówek o znaczeniu regionalnym, których prowadzenie należy do samorządu województwa (Dz.U. z 1998 r. Nr 147 poz. 964). Ponieważ wyżej opisane działanie nie rozwiązałoby problemu statusu majątkowego szkół ukraińskich przedstawiciel MENiS zaproponował rozwiązanie polegające na porozumieniu między gminami, a przyszłym organem prowadzącym szkoły (województwem). Możliwość taką stwarza ustawa o samorządzie gminnym. Międzyresortowy Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych zobowiązał się do udzielenia pomocy przy konstruowaniu umów między dotychczasowymi organami prowadzącymi szkoły, a samorządem województwa, w sytuacji gdy nie powiodą się próby bezpośredniego porozumienia zainteresowanych i na wyraźny, pisemny wniosek Związku Ukraińców w Polsce. W celu zapoznania się z problemami szkół ukraińskich zaproponowano odbycie posiedzenia wyjazdowego w Zespole Szkół Ogólnokształcących z językiem ukraińskim w Białym Borze.

9. Egzaminy w języku mniejszości narodowych po szkole podstawowej oraz gimnazjum.
Przedstawiciele mniejszość litewskiej podczas spotkań Podzespołu zaproponowali wprowadzenie w języku litewskim sprawdzianu po szkole podstawowej i egzaminu na zakończenie gimnazjum w szkołach z wykładowym językiem litewskim. W związku z powyższym przedstawiciele mniejszości litewskiej zostali zobowiązani do przygotowania wstępnej wersji zakresu materiału, który miałby obowiązywać podczas egzaminu w języku litewskim. Jednocześnie podkreślono, iż na skutek wprowadzenia nowych zasad egzaminowania (charakter zintegrowany egzaminu, bez podziału na poszczególne przedmioty) niemożliwe będzie przeprowadzenie całości egzaminu w języku innym niż urzędowy. W grudniu 2001 r. została przesłana do Podlaskiego Kuratora Oświaty opinia mniejszości litewskiej odnośnie egzaminów po szkole podstawowej oraz gimnazjum w szkołach z litewskim językiem nauczania. Zaproponowano, aby sprawdzian po szkole podstawowej obejmował: test w tym języku, w którym wykładane są poszczególne bloki przedmiotowe oraz sprawdzian podstawowych wiadomości z języka litewskiego, historii i kultury Litwy. Natomiast egzaminu po gimnazjum powinien zostać przeprowadzony: w części humanistycznej w języku polskim, w części matematyczno-przyrodniczej zostać przetłumaczony na język litewski i dodatkowo zawierać część lituanistyczną.

10. Edukacja dzieci romskich (nauczyciele wspomagający, asystenci romscy, nauka w klasach 0, zajęcia wyrównawcze, zakupy podręczników i przyborów szkolnych, szkolenia nauczycieli pracujących z dziećmi romskimi, system stypendialny, edukacja przedszkolna).
Od września 2001 r. rozpoczęli działalność asystenci romscy (grupa 25 osób pochodzenia romskiego wybrana przez Stowarzyszenie Romów – okręg Nowy Sącz, Małopolskie Towarzystwo Oświatowe oraz dyrektorów zainteresowanych szkół), do których obowiązków należy m.in. pośredniczenie w kontaktach miedzy szkołą a rodzicami, pomoc w odrabianiu lekcji, pilnowanie frekwencji. Obecnie trwają szkolenia metodyczne tzw. nauczycieli wspomagających wytypowanych przez dyrektorów szkół, co stanowi kolejny etap realizacji Pilotażowego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001 –2003. Na prośbę Stowarzyszenia Romów – okręg Nowy Sącz kandydatury te zostaną uzgodnione także ze Stowarzyszeniem. Problemem pozostaje natomiast realizacja następujących zadań przewidzianych w Pilotażowym programie rządowym: finansowanie uczęszczania dzieci do przedszkoli oraz klas zerowych, stypendia oraz dożywianie dzieci romskich. Pełnomocnik Wojewody Małopolskiego ds. Mniejszości Narodowych został zobowiązany do sprawdzenia stanu realizacji zadań, na które poszczególne gminy dostały środki z MENiS.

Kontakt

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Siedziba:
Departament Wyznań Religijnych
oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych
ul. Domaniewska 36/38
02-672 Warszawa
tel. +48 22 60 122 25
e-mail: sekretariat.DWRMNiE@MSWiA.gov.pl

Adres korespondencyjny:
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Departament Wyznań Religijnych
oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych
ul. Batorego 5
02-591 Warszawa